Sektörde 112 yıl önce kaç şirket vardı?

Araştırmacı Yazar Fatih Kahya, Şark Ticaret Yıllıkları’nda sigorta şirketleriyle ilgili birçok bilginin yer aldığını belirterek, 1903 tarihli Şark Ticaret Yıllığı’nda hareketle sektörün 112 yıl öncesini inceledi.

Şark Ticaret Yıllıkları’nın sigorta şirketleri için değerli bilgiler içerdiğini söyleyen Araştırmacı Yazar Fatih Kahya, 1903 yılında sigorta sektörünü inceledi. Kahya, Sigortalı dergisinde yer alan köşe yazısında 112 yıl önce sektörde 100’den fazla şirketin yer aldığını ve bu şirketlerin yangın, deniz nakliye, kaza ve hayat sigortaları branşlarında faaliyet gösterdiğini açıkladı. Kahya’nın köşe yazısı şöyle:

 

İktisat tarihi çalışmaları için en önemli kaynaklardan birisi Şark Ticaret Yıllıkları’dır. 1881’den itibaren Fransızca yazılan bu yıllıklar ülkemizde özellikle İstanbul’da faaliyet gösteren hemen her sektör hakkında ilginç detaylar sunuyor.Avukatlar, bankalar, imalathaneler gibi özellikle sigorta şirketleri hakkında verdiği bilgiler bizim için çok değerlidir. Bu yıllıklarda sigorta şirketlerinin isimlerini, menşelerini, merkezlerini, Osmanlı’daki genel müdürlerini, acenteliklerini, faaliyet gösterdikleri adreslerini bulmak mümkün. Şark Ticaret Yıllıkları, sektörün günümüzdeki gelişimini geçmiş ile kıyaslamak için eşsiz bir fırsat sunuyor. Biz de bu yazımızda 1903 tarihli Şark Ticaret Yıllığı’ndan hareketle sektörün 112 yıl öncesini inceleyeceğiz.

1903 yılında İstanbul’da 100’den fazla sigorta şirketi faaliyetteydi. Bu şirketlerden; 36’sı İngiltere, 24’ü Almanya, 15’i Fransa, 8’i Avusturya, 4’ü İsviçre, 3’ü ABD, 2’si İtalya, 2’si Hollanda, 2’si İspanya menşeli şirketlerdi. İspanya-Fransa ortaklığı ile faaliyet gösteren 1 şirket de vardı ve bu şirketin adı Union (La) et Le Phenix Espagnol’du. Bunların dışında, Bulgaristan, Romanya, Danimarka, Yunanistan, Rusya ve Osmanlı menşeli birer şirket faaliyet gösteriyordu. Görüldüğü gibi sektörde ciddi bir İngiliz ağırlığı var sonra Alman ve Fransız şirketlerin sektördeki yeri küçümsenmeyecek derecede. Şimdi bu yıllığa bakıldığında 36 İngiliz şirketin var olduğunu görmek mümkün ancak resmin bütününe bakmadan yani sektör tarihinin tümünü göz önüne almadan yanlış yorum yapmak çok kolay. Her ne kadar Osmanlı menşeli 1 sigorta şirketi var görülse de bu şirketin sektörde ciddi bir ağırlığı var. Bu şirket Osmanlı Umum Sigorta Şirketi’dir.

Osmanlı Umum Sigorta Şirketi

Köşemizi takip edenler önceki yazılarımızda bu şirketin tarihi hakkında verdiğimiz bilgileri hatırlayacaklardır. Osmanlı Umum Sigorta Şirketi, 1892 yılı sonlarında resmi izinle kurulmuş ve 1893 yılı başlarında sektörde faaliyet göstermeye başlamıştır. Şirketin yönetiminde Osmanlı Bankası’nın yöneticileri de yer almıştır. Şirketin her ne kadar adı yerli yani Osmanlı ise de şirket yabancı sermayesi ile kurulmuştur. Osmanlı Bankası’nın tüm Osmanlı şehirlerine yayılmış şubeleri aynı zamanda Osmanlı Umum Sigorta Şirketi’nin acenteliğini üstlendiği için bu şirket sektör içindeki rekabette çok kısa sürede önemli bir yer tutmuştur. Osmanlı Umum Sigorta Şirketi kurulmadan önce sektördeki rekabet “İngiliz sigorta şirketleri ve diğerleri” şeklinde gelişmişken, bu şirket kurulduktan sonra “Osmanlı Umum Sigorta Şirketi ve diğerleri” şeklinde değişmiştir.

Sigorta branşları ve şirket sayısı

Yine 1903 tarihli yıllıkta yer alan bu şirketlerin faaliyet gösterdikleri alanlar hakkında da bilgi edinebiliyoruz. Osmanlı topraklarında faaliyet gösteren bu şirketlerden bazısı yalnızca, yangın sigortası gibi, bir branşta faaliyet gösterirken, bir kısmı birden çok hatta dört değişik branşta faaliyetteydi. Bu branşlar yangın, deniz nakliye sigortası, kaza ve hayat sigortalarıydı. Şimdi 1903 yılında yangın sigortası yaptırmak isteyen bir kişinin karşısında tam 46 alternatif vardı zira bu şirketlerin tam 46’sı yangın branşında işlem yapıyordu. Yine bu şirketlerin 44’ü hayat sigortası yapıyordu. Diğer bir ifadeyle 1903 yılında bir Osmanlı vatandaşı (gerçi vatandaş kavramı o dönemde yoktu Osmanlılar tebaa derlerdi) hayat sigortası yaptırmak istediğinde 44 alternatifi vardı. Ne dersiniz şanssız sayılmazlar değil mi? 42 değişik sigorta şirketi deniz nakliye sigortası ve 7 şirket de kaza sigortası yapıyordu.

1903 yılında bu dört branş dışında değişik branşlar ortaya çıkmaya başlamıştı. Günümüzle kıyasladığımızda (ki yazımızın amacı buydu) branşlardaki çeşitlilik o döneme kıyasla artmış durumda. Artık sigortalanmayan hiçbir şey kalmadı gibi.

2015 yılında ülkemizde faaliyet gösteren sigorta şirketlerinin sayısını 1903 yılındakilerle kıyaslayabilirsiniz. Elinizdeki veya dijital ortamda okuduğunuz derginizin son sayfalarında ülkemizde faaliyet gösteren sigorta şirketlerinin isim ve iletişim bilgileri yer almaktadır. Lütfen bir bakınız. Baktınız değil mi? Baktıysanız kıyası siz yapınız.

Gelelim bu yıllıktan okuyabildiğimiz diğer bilgilere…

1903 yılında ülkemizde faaliyet gösteren sigorta şirketlerinin faaliyet merkezi ya Galata ya da Eminönü-Sirkeci bölgesiymiş. O dönemde İstanbul elbette bu iki bölgeden ibaret değildi. Kadıköy, Üsküdar, Şişli, Beşiktaş, Eyüp, Balat, Hasköy, Kasımpaşa, Bakırköy, Yeşilköy ve bu bölgeler kadar kalabalık olmasa da Boğaz’ın iki yakasındaki semtlerde insanlar yaşıyorlardı. Ancak ticari hareketlilik uzun zamandır Galata ve Eminönü bölgesinde yaşanıyordu. 1903 yılında İstanbul’daki sigorta şirketlerinin yaklaşık 70’i Galata’da diğerleri Eminönü-Sirkeci bölgesini faaliyet merkezi olarak seçmişti. Özellikle Galata’nın sigorta sektörü için bir merkez olduğunu hatta sigortacılığın kalbinin Galata’da attığını söylemek mümkün. Galata’nın sektördeki ağırlığı Cumhuriyet döneminde de sürdü. Son yıllarda sektör gelişti ve Galata hanlarına sığmaz oldu. Sigorta şirketleri bir bir farklı semtlerdeki büyük binalarına geçti. Allianz Sigorta Altunizade’deki Mimar Sedad Hakkı Eldem’in harika binasına kuruldu (Allianz bu yıl da Kozyatağı’ndaki Rönesans Tower’ı aldı). Ve diğerleri… Sektör yavaş yavaş Galata’dan el çekti. Galata sigortacılığı Generali Sigorta’nın Galata’daki o mükemmel mimari eserin elden çıkarılması ve Darphane’deki yeni yerine taşınmasıyla sona erdi.

Ve son olarak…

Bu sigorta şirketlerinin temsilcileri gayrimüslimlerdi ve 1903 yılında çoklu acentelik sistemi vardı.