AZ GELİŞMİŞ ACENTENİN YOK OLUŞ ÇEMBERİ

AZ GELİŞMİŞ ACENTENİN YOK OLUŞ ÇEMBERİ

Estonyalı  iktisatçı Nurkse 1950 yılında yayınlanan teorisinde   Az  gelişmiş ülkelerin neden fakirlik döngüsünde kaldığını bir teori ile açıklamış.  adına da “Az Gelişmiş Ülkenin Fakirlik Çemberi “ demiş  Teoriye göre  bir ülke fakir olduğu için fakir kalmaya devam eder. Az gelişmiş ülkelerde  sermaye yetersizdir. Sermaye yetersiz olunca yatırım yapamazlar. Yatırım yapamayınca  teknolojik  yatırım yapamazlar,  emek yoğun çalışma maliyetleri artırır Maliyet artığı için de  sermaye biriktiremezler . Dikkat ederseniz kısır döngüye düşerler. Bu döngü sayesinde hep  fakir ve gelişmemiş  kalırlar.

 1993 yılında Grand Haliç oteldeki toplantıda Sayın Çetin Alanya ‘ya bu teoriden bahsetmiş ve teoriyi sigorta şirketlerine uyarlayarak  “Sigorta Sektörünün kırılamayan döngü”  modelini oluşturmuştum. Şimdi bu kısır döngüyü Acenteler için uyarlamaya çalışalım.

Yeterince komisyon geliri olmayan acenteler, sermaye oluşturmak bir tarafa, şirketlere ve bankalara borçludurlar.  Gelirlerinden çok giderleri olduğu için her ay cari açık verirler. Yoğun üretimleri,  kasko ve Trafik gibi  branşlarda olduğu için aşırı rekabete maruz kalırlar. Bu piyasada ki değişimlerden çok çabuk etkilenirler. Sermaye birikimleri olmadığı için mekan, personel ve teknolojik yatırım yapamazlar.  Birde komisyonlar aşağı doğru çekilince emek yoğun çalıştıkları için masraf/ gelir oranları yükselir ve şirketlere ve ve bankalara borçları bir önce ki döneme oranla daha da artar. Bu kısır döngüde sürüp gider.  Aslında sarmal burada döngüsünü sürdürse de Nurkse den sonra buna yeni bir halka eklenerek Friedman’cı  yeni kapitalist düzen devreye girer.

Düşük gelirli acentelere  sizin masraflarınız yüksek  geliriniz az diyerek çoklu kanalda üretim vaadi ile  Büyük Acenteler şube teklifi yapar. Masraf bizden komisyonun yarısı sizin  denir.  Sonra başlar çalışmaya aradan bir süre sonra Büyük Acente bütün dataları topladıktan sonra  bu iş bizim açımızdan çok karlı değil demeye başlar.  Gel bizde çalış ortaklık yok maaşını al derler. Tabelalar zaten değişmiş müşteri kanıksamıştır. Çalışan eski Acente sahibi, artık elaman olmuş bir süre sonra işinden atılacakta olsa da,  sömürü düzeni vazifesini tamamlayarak  büyük balık küçük balığı yutmuştur.  Buda kısır döngünün  son halkası yok oluş versiyonudur.

Sonuç:   Bu modellemeyi  bu gün kısmen yaşıyor olsak ta  yarınlarda  çok daha fazla göreceğimiz aşikardır. En büyük tehlikede Anadolu Acenteleri içindir. Onlar iş potansiyelleri gereği  büyük acentelerin elamanı haline gelebilirler.  Acenteliklerinizi batış çemberine düşmemek için reform yapıp kendilerini geliştirmek. Birleşerek daha büyük yapıda çoklu kanalda üretim yapan birim maliyeti düşük yapıya geçmeleri gerekebilir. Bunlar yapılamayacaksa  iş yapış tarzlarını değiştirerek piyasanın gittiği yönü iyi fark ediyor olmak gerekecek. Tasarruf yapıp yatırıma yönlendirin. En azından kazandığınızdan daha az harcayın. Az harcayamıyorsanız daha çok kazanacak yolları bulun. Yoksa   Nurkse nin çemberinde  Friedman’ın düzeninde yok olur giderseniz.  Tabloyu iyi okumanızı düzenlemelere iyi bakmanızı diliyorum. Dost acı söyler…

Eyyup ÇELİK

İstanbul